Testis Kanseri: Belirtileri, Risk Faktörleri, Tanı ve Tedavi Seçenekleri

Testis Kanseri Nedir?

Testis kanseri, erkek üreme sisteminin temel organı olan testislerde hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla gelişen kötü huylu bir tümördür. Her iki testisi de ayrı ayrı etkileyebilmekle birlikte büyük çoğunluğu tek taraflı olarak başlamaktadır. 15-35 yaş arasındaki erkeklerde görülen kanserlerin en sık nedeni olmakla birlikte her yaşta ortaya çıkabilmektedir.

Testis kanseri görece nadir bir kanser olmasına karşın, erken dönemde yakalandığında tedaviye son derece iyi yanıt veren kanser türleri arasında yer almaktadır. İleri evreye ulaşmış ya da metastaz yapmış olgularda bile modern kemoterapi rejimleriyle yüksek başarı oranları elde edilebilmektedir. Bu tablo, erken tanının her şeyden önce geldiğini açıkça ortaya koymaktadır.

Testis Kanserinin Risk Faktörleri

Testis kanseri kesin bir nedene bağlanamadığında bile bazı faktörlerin riski artırdığı bilinmektedir.

İnmemiş Testis (Kriptorşidizm)

En önemli ve en iyi belgelenmiş risk faktörüdür. Normalde testisler anne karnındaki gelişim sürecinde karın içinde oluşup doğuma yakın skrotuma (testis torbasına) iner. Testisin skrotuma inmemesi durumunda, cerrahi olarak düzeltilmiş olsa bile testis kanseri riski toplumun geri kalanına kıyasla artmış kalmaktadır. Bu nedenle kriptorşidizm öyküsü olan erkeklerin düzenli kendi kendine testis muayenesi yapmaları önerilmektedir.

Aile Öyküsü

Birinci derece akrabasında (baba ya da kardeş) testis kanseri tanısı bulunan erkeklerde risk belirgin biçimde artabilmektedir.

Karşı Testiste Kanser Öyküsü

Daha önce bir testisinde kanser tanısı almış erkekler, diğer testis için de artan risk taşımaktadır. Bu durum uzun dönem takip programlarına dahil edilmeyi gerektirmektedir.

Genetik Faktörler

Klinefelter sendromu (47,XXY) gibi genetik bozukluklar testis kanseri riskini artırabilmektedir.

Yaş

En sık 15-35 yaş aralığında görülmekle birlikte, vakaların küçük bir kısmı 5 yaşın altında ve 55 yaşın üzerinde de ortaya çıkabilmektedir.

Testis Kanseri Türleri

Testis kanserlerinin büyük çoğunluğu (yüzde doksan-doksan beş) germ hücrelerinden, yani testislerde sperm üreten hücrelerden köken almaktadır. Germ hücreli tümörler iki ana grupta incelenmektedir.

Seminom

Testis kanserlerinin yaklaşık yarısını oluşturmaktadır. Genellikle daha yavaş seyirli bir tümör olup radyoterapiye ve kemoterapiye duyarlıdır. Ortalama 30-35 yaşta görülmektedir. Tümör belirteçleri değerlendirmesinde AFP yükselmez; ancak bazı olgularda βHCG yükselebilmektedir.

Non-Seminom (Seminom Dışı Tümörler)

Embriyonel karsinom, teratom, koryokarsinom ve endodermal sinüs tümörü (yolk sac tümörü) gibi farklı hücre tiplerini kapsamaktadır. Genellikle seminoma kıyasla daha erken yaşta (20-30 yaş) ortaya çıkmakta ve daha agresif bir seyir izleyebilmektedir. AFP ve/veya βHCG yükselmesi sık görülebilmektedir.

Mikst (Karma) Tümörler

Testis kanserlerinin önemli bir bölümünde seminom ve seminom dışı bileşenler bir arada bulunabilmektedir. Bu olgularda tedavi, seminom dışı bileşene göre planlanmaktadır.

Testis Kanseri Belirtileri

Testis kanserinin en önemli özelliği genellikle ağrısız seyretmesidir. Bu durum, erkeklerin bulguyu ciddiye almasını geciktirebilmekte ve tanıda kayıplara neden olabilmektedir.

Yerel Belirtiler

• Testiste ağrısız, sert ve büyüyen kitle en karakteristik bulgudur
• Testis boyutunda belirgin artış fark edilebilmektedir
• Testis torbasında ağırlık, dolgunluk ya da gerginlik hissi oluşabilmektedir
• Bazı olgularda hafif donuk ağrı ya da rahatsızlık hissi eşlik edebilmektedir
• Testis çevresinde sıvı birikmesi (hidrosel) görülebilmektedir

Hormonal Değişikliklere Bağlı Belirtiler

• Meme dokusunda büyüme ve hassasiyet (jinekomasti) bazı tümör türlerinde görülebilmektedir

İleri Evre — Metastaza Bağlı Belirtiler

• Bel ağrısı (karın içi lenf nodlarının büyümesine bağlı olabilir)
• Nefes darlığı ve öksürük (akciğer metastazında)
• Boyunda kitle (lenf nodu tutulumu)
• Açıklanamayan kilo kaybı ve genel yorgunluk

Testis Kanseri Tanı Yöntemleri

Fizik Muayene

Doktorun el muayenesiyle testisteki sertlik, kitle ya da asimetriyi değerlendirdiği ilk adımdır. Lenf nodları, karın bölgesi ve meme dokusu da muayene edilmektedir.

Skrotal Ultrasonografi

Tanıda ilk başvurulan görüntüleme yöntemidir. Yüksek frekanslı ultrasonla testisin iç yapısı incelenmekte; kitlenin varlığı, sınırları, damar yapısı ve testisin geri kalanıyla ilişkisi değerlendirilmektedir. Duyarlılığı son derece yüksektir. Şüpheli bir kitle saptandığında cerrahi öncesinde mutlaka yapılması gereken bir tetkiktir.

Tümör Belirteçleri (Kan Testleri)

Bazı testis tümörleri kanda belirli proteinlerin düzeyini yükseltmektedir. Bu belirteçler hem tanıda hem evrelemede hem de tedavi sonrası takipte değerlidir:

• AFP (Alfa-fetoprotein): Non-seminom tümörlerde yükselir; seminomda yükselmez
• βHCG (Beta insan koryonik gonadotropin): Her iki tümör grubunda yükselebilmektedir
• LDH (Laktat dehidrogenaz): Hastalığın yaygınlığı hakkında bilgi verir; prognostik önemi bulunmaktadır

Tümör belirteçlerinin normal olması tümör olmadığını kesin olarak göstermemektedir; bazı tümör türleri belirteç yükseltmeyebilmektedir.

Görüntüleme Yöntemleri

Tanı konulduktan sonra hastalığın yayılımını değerlendirmek amacıyla görüntüleme yapılmaktadır:

• Toraks-Abdomen-Pelvis BT: Lenf nodu tutulumu ve uzak organ metastazının araştırılmasında kullanılmaktadır
• PET-CT: Özellikle seminom olgularında tedavi yanıtını değerlendirmede ve rezidüel kitlelerin aktif hastalık içerip içermediğini belirlemede kullanılabilmektedir
• MRI: Özel durumlarda ek bilgi sağlamak amacıyla tercih edilebilmektedir

Testis Kanseri Evreleri

Testis Kanseri Tedavi Yöntemleri

Testis kanseri tüm kanserler içinde tedaviye en iyi yanıt veren tümörlerden biridir. Tedavi; tümörün türüne (seminom veya non-seminom), evresine ve hastanın genel durumuna göre planlanmaktadır.

1. Cerrahi Tedavi — Radikal İnguinal Orşiektomi

Tedavinin hem birinci hem de vazgeçilmez adımıdır. Kasık bölgesinden yapılan 5-6 cm'lik kesi aracılığıyla spermatik kordon spermatik venlerle birlikte bağlanarak kanserli testis skrotumdan değil, kasık yolundan çıkarılmaktadır. Bu yaklaşım hem tanıyı kesinleştirmekte hem de tümörün skrotuma ekilmesini önlemektedir.

• Tek testisin çıkarılması genellikle testosteron üretimini ve cinsel işlevleri kalıcı olarak etkilememektedir
• Kalan sağlıklı testis yeterli hormon üretimini sürdürebilmektedir
• Kozmetik kaygılar için testis protezi (silikon testis implantı) uygulaması ameliyat sırasında ya da sonrasında yapılabilmektedir
• Çocuk sahibi olmayı planlayan erkeklerde tedavi öncesi sperm dondurulması (kriyoprezervasyon) kesinlikle değerlendirilmelidir

2. Aktif İzlem (Gözetim)

Evre I testis kanserinde, orşiektomi sonrasında ek tedavi yerine düzenli takip yaklaşımı tercih edilebilmektedir. Bu stratejide belirli aralıklarla BT, tümör belirteçleri ve fizik muayene yapılmaktadır. Hastanın takibe uyumu bu stratejinin vazgeçilmez koşuludur.

3. Kemoterapi

İleri evre ya da yüksek riskli testis kanserlerinde temel tedavi seçeneğidir. BEP (bleomisin, etoposid, sisplatin) temelli kombinasyon kemoterapisiyle metastaz yapmış olgularda dahi yüksek iyileşme oranları elde edilebilmektedir. Kemoterapi öncesinde sperm dondurulması, ileriki dönemde çocuk sahibi olmak isteyen erkeklerde mutlaka önerilmektedir.

4. Radyoterapi

Özellikle Evre I-II seminom olgularında retroperitoneal lenf nodlarına yönelik radyoterapi bir seçenek olarak değerlendirilebilmektedir. Günümüzde kemoterapi seçeneklerinin gelişmesiyle birlikte kullanımı azalmıştır; ancak özellikle seçilmiş olgularda hâlâ tercih edilebilmektedir.

5. Retroperitoneal Lenf Nodu Diseksiyonu (RPLND)

Karın içi lenf nodlarının cerrahi olarak çıkarılması işlemidir. Non-seminom Evre I olgularında veya kemoterapi sonrasında karın içinde rezidüel kitle varlığında değerlendirilebilmektedir. Sinir koruyucu tekniklerle ejakülasyon fonksiyonunun korunmasına çalışılmaktadır.

Kendi Kendine Testis Muayenesi

Testis kanserinin erken dönemde yakalanmasında kendi kendine muayene önemli bir yer tutmaktadır. Genç erkeklerin ayda bir kez düzenli olarak testislerini muayene etmesi önerilmektedir. En iyi zaman sıcak duş sonrasıdır; bu sayede kaslar gevşemiş ve testisler rahatça muayene edilebilir hale gelmiştir.

• Her iki elin işaret ve orta parmakları ile testisler nazikçe tutularak her bir testis parmaklar arasında döndürülmelidir
• Testis yüzeyi ve kıvamı değerlendirilmeli, önceki muayenelere göre herhangi bir değişiklik fark edilmelidir
• Testisin arkasındaki epididim yapısı, bağlanan bir ip gibi hissettirilebilir; bu normal bir yapıdır
• Yeni gelişen herhangi bir sertlik, kitle ya da şişlikte gecikmeden üroloji uzmanına başvurulmalıdır

Tedavi Sonrası Yaşam ve Takip

Testis kanseri tedavisi sonrasında düzenli takip büyük önem taşımaktadır. Hastalık nüksünün büyük çoğunluğu ilk iki yıl içinde görülse de ilk orşiektomiden on yıl sonra dahi nüks bildirilmiş vakaları bulunmaktadır. Bu nedenle uzun dönemli takip planı üroloji uzmanıyla belirlenmelidir.

Tedavi sonrasında büyük çoğunlukla normal cinsel yaşama dönmek mümkün olmaktadır. Tek testis ile cinsel işlevler ve testosteron üretimi çoğu hastada yeterli düzeyde sürdürülebilmektedir. Çocuk sahibi olabilmek de tek testisle çoğu zaman mümkündür.

Sık Sorulan Sorular

Tanı / Belirti Soruları

Testiste her sertlik kanser midir?

Hayır. Testiste sertleşme ya da kitle yaratan pek çok iyi huylu durum mevcuttur; epididimit (epididim iltihabı), spermatosel (sperm dolu kist), hidrosel, varikosel ya da kasık fıtığı bunlar arasında sayılabilmektedir. Ancak testiste yeni gelişen herhangi bir kitle ya da sertlik öncelikle ultrasonografi ile değerlendirilmelidir. Testiste ele gelen kitleler, aksi ispatlanana kadar kanser olarak ele alınmaktadır.

Testis kanseri ağrı yapar mı?

Testis kanserinin en önemli özelliği çoğunlukla ağrısız seyretmesidir. Ağrısız büyüyen kitle bu hastalıkta tanıda geç kalmaya en sık yol açan nedenlerden biridir. Bazen hafif donuk ağrı ya da ağırlık hissi eşlik edebilmektedir. Bu nedenle ağrısız testis şişlikleri de ciddiye alınmalıdır.

Tedavi / Süreç Soruları

Testis alındıktan sonra hormonal sorun yaşanır mı?

Çoğu erkekte tek testisin çıkarılması testosteron düzeylerini ve cinsel işlevleri kalıcı olarak etkilememektedir. Kalan sağlıklı testis yeterli hormon üretimini sürdürebilmektedir. Bazı olgularda, özellikle karşı testiste de sorun varsa testosteron düzeyi düşebilmekte ve hormon takviyesi gerekebilmektedir. Bu konuyu tedavi eden üroloji uzmanıyla açıkça değerlendirmek önerilmektedir.

Testis kanseri tedavisinden sonra çocuk sahibi olunabilir mi?

Tek testisin çıkarılması doğrudan kısırlığa yol açmamaktadır; pek çok erkek tek testisle çocuk sahibi olabilmektedir. Ancak kemoterapi ya da radyoterapi sperm üretimini geçici ya da kalıcı olarak etkileyebilmektedir. Bu nedenle tedavi öncesinde sperm dondurulması kesinlikle değerlendirilmelidir. Tedavi sonrası dönemde sperm üretiminin yeniden değerlendirilmesi önerilmektedir.

Pratik Sorular

Testis kanseri ne zaman tarama yapılmalı?

Toplu tarama önerilmemektedir; ancak kriptorşidizm (inmemiş testis) öyküsü, aile öyküsü ya da daha önce testis kanseri geçirmiş bireyler yüksek risk grubunda yer almaktadır. Bu grupta yılda en az bir kez üroloji değerlendirmesi ve düzenli kendi kendine testis muayenesi önerilmektedir.

Sonuç / Beklenti Soruları

Testis kanseri tedavi edilebilir mi?

Testis kanseri tüm kanserler içinde tedaviye en iyi yanıt veren tümörlerden biri olmaya devam etmektedir. Evre I olgularda uzun dönem sağkalım oranı yüzde doksan beş ile yüz arasındadır. İleri evre ve metastatik olgularda da modern kemoterapi rejimleriyle yüksek başarı oranları elde edilebilmektedir. Bu nedenle tanıda gecikmemek ve tedaviye zamanında başlamak büyük önem taşımaktadır.

Testis Kanserinde Erken Tanının Önemi

Testis kanseri, genç erkeklerde görülen ve erken tanı ile son derece yüksek tedavi başarısı elde edilebilen bir kanser türüdür. Testiste fark edilen her kitle ya da değişiklikte üroloji uzmanına gecikmeden başvurmak ve düzenli kendi kendine testis muayenesi alışkanlığı edinmek; bu hastalıkla erken karşılaşmayı sağlayacak en önemli adımlardır.